Marafonga tayyorgarlikning so‘nggi haftalari dastlabki bosqichdan farq qiladi.
Bazaviy bosqichda sportchi mustahkam poydevor yaratadi: yugurish hajmini oshiradi, aerob chidamlilikni rivojlantiradi, mushaklarni mustahkamlaydi va mashg‘ulotlar jadalligini asta-sekin ko‘paytiradi.
Start yaqinlashganda vazifa o‘zgaradi.
Endi organizm musobaqada bajarilishi kerak bo‘lgan ishga moslashishi lozim. Marafon sur’ati, uzoq yugurishlar, nazorat qilinadigan intervallar va musobaqa oldidan barcha sharoitlarni sinab ko‘rish alohida ahamiyat kasb etadi.
Shu bilan birga, startga tiklangan holda yetib kelish uchun mashg‘ulotlar hajmi asta-sekin kamaytiriladi.
Bu bosqichni taxminan 3–6 hafta davom etadigan alohida, musobaqaga xos davr sifatida ko‘rish mumkin. Unda mashg‘ulotlar muayyan start talablariga tobora yaqinlashib boradi.
Maxsus tayyorgarlik davri nima?
Maxsus tayyorgarlik davri bazaviy ishlar bajarib bo‘linganidan keyin boshlanadi.
Sportchi endi barcha jismoniy sifatlarni bir vaqtning o‘zida yaxshilashga urinmaydi.
Asosiy e’tibor masofa va maqsadli sur’atga qaratiladi.
Marafonchi uchun bu uzoq vaqt yugurish, yugurish tejamkorligi va charchoq kuchayganida ham belgilangan tezlikni saqlash qobiliyatiga ko‘proq e’tibor berishni anglatadi.
Yarim marafon yuguruvchisi esa nisbatan yuqori jadallikdagi mashg‘ulotlarga ko‘proq vaqt ajratishi mumkin.
Asosiy tamoyil:
Musobaqa yaqinlashgan sari mashg‘ulotlar uning talablariga ko‘proq mos kelishi kerak.
Biroq mashg‘ulotlarning musobaqaga xos bo‘lishi barcha yugurishlarni musobaqa sur’atida bajarish kerakligini anglatmaydi.
Nega butun davr davomida musobaqa sur’atida yugurish mumkin emas?
Agar marafonchi doimo maqsadli sur’atda mashq qilsa, yuklama tezda haddan tashqari yuqori darajaga yetishi mumkin.
Marafon sur’ati qisqa masofada qulay tuyulishi mumkin.
Ammo shu tezlikni o‘nlab kilometr davomida saqlash butunlay boshqa vazifa.
Shuning uchun maxsus mashg‘ulotlar odatda bir necha qismlarga bo‘linadi.
Masalan, har safar 20–30 km masofani musobaqa sur’atida bosib o‘tishga urinish o‘rniga, uzoq yugurish ichiga maqsadli sur’atdagi qismlarni kiritish mumkin.
Bu sportchiga musobaqaga xos yuklamani olish, shu bilan birga ortiqcha charchab qolmaslik imkonini beradi.
So‘nggi 6 haftada nimalar o‘zgarishi kerak?
Bu davrni shartli ravishda quyidagicha tasavvur qilish mumkin:
1–2-haftalar: maxsus mashg‘ulotlar tayyorgarlikda ko‘proq o‘rin egallay boshlaydi.
3–4-haftalar: asosiy mashg‘ulotlar musobaqa talablariga yaqinlashadi.
5-hafta: jadallik saqlanadi, ammo mashg‘ulotlar hajmi kamayadi.
6-hafta: startga tayyorgarlik va tiklanish davri.
Bu har bir yuguruvchi uchun majburiy sxema emas.
Maxsus tayyorgarlik davrining davomiyligi sportchining darajasi, masofa, mashg‘ulot tajribasi va avvaldan qancha maxsus ish bajarilganiga bog‘liq.
Nega so‘nggi haftalarni «formani oshirish» uchun ishlatmaslik kerak?
Keng tarqalgan xato quyidagicha ko‘rinadi:
sportchi marafongacha bir necha hafta qolganini tushunadi va mashg‘ulotlar hajmi yoki jadalligini keskin oshiradi.
Go‘yoki hozir hamma narsaga ulgurish kerakdek tuyuladi.
Amalda esa bunday yondashuv charchoqning to‘planishi yoki jarohatga olib kelishi mumkin.
Bir necha hafta ichida yetarlicha tayyorgarlik ko‘rilmagan oylarning o‘rnini xavfsiz tarzda to‘ldirib bo‘lmaydi.
Yakuniy bosqichning vazifasi formani noldan yaratishdan ko‘ra, avval shakllangan formani startga tayyor holatga keltirishdir.
Asosiy mashg‘ulotlar
Maxsus tayyorgarlik davrida bir nechta mashg‘ulot turi alohida ahamiyatga ega.
1. Uzoq yugurish
U marafonga tayyorgarlikning asosiy qismlaridan biri bo‘lib qoladi.
2. Marafon sur’ati
Maqsadli tezlikka moslashish va uning subyektiv jihatdan qanchalik og‘ir tuyulishini baholashga yordam beradi.
3. Anaerob chegaraga yaqin mashg‘ulotlar
Yuqori aerob jadallikni saqlashga yordam beradi.
4. Intervallar
Yuqori aerob quvvatni saqlash yoki rivojlantirish uchun qo‘llanilishi mumkin.
5. Yengil mashg‘ulotlar
Asosiy mashg‘ulotlar orasida tiklanishni ta’minlaydi.
Aynan shu elementlarning uyg‘unligi tayyorgarlikni uzluksiz poygaga aylantirib yubormaslikka yordam beradi.
Uzoq yugurish musobaqaga xosroq bo‘lib boradi
Bazaviy bosqichda uzoq yugurish deyarli to‘liq sokin sur’atda bajarilishi mumkin.
Maxsus tayyorgarlik bosqichida esa unga ba’zan tezroq yuguriladigan qismlar qo‘shiladi.
Masalan:
25 km:
dastlabki kilometrlar yengil sur’atda > asosiy qism sokin sur’atda > so‘nggi 5–8 km maqsadli sur’atga yaqin tezlikda.
Bunday mashg‘ulot bir vaqtning o‘zida uzoq davom etadigan yuklamaga va to‘plangan charchoq fonida tezlikni saqlashga tayyorlaydi.
Biroq bunday mashg‘ulot sportchining tayyorgarlik darajasiga mos kelishi kerak.
Marafonda ilk bor qatnashayotgan yuguruvchi uchun u haddan tashqari og‘ir bo‘lishi mumkin.
Har bir uzoq yugurishni tezlikni oshirib yakunlash shart emas
Sur’atni asta-sekin oshirib boriladigan uzoq yugurish foydali mashg‘ulot vositalaridan biridir.
Ammo har hafta uzoq yugurishni jadallik yuqori bo‘lgan qism bilan yakunlash tiklanishni yomonlashtirishi mumkin.
Shuning uchun uzoq yugurish turlarini navbatlashtirish ma’qul.
Masalan:
- sokin sur’atdagi uzoq yugurish;
- marafon sur’atidagi qism kiritilgan uzoq yugurish;
- masofa qisqartiriladigan tiklanish haftasi;
- musobaqaga xos asosiy mashg‘ulot.
Bu yuklamani oqilona taqsimlashga yordam beradi.
Marafon sur’atidan qanday foydalanish kerak?
Maqsadli sur’at sportchi uchun tanish bo‘lishi kerak.
Quyidagilarni tushunish muhim:
- bu sur’atda yugurish qanday his qilinadi;
- nafas olishni qanchalik oson nazorat qilish mumkin;
- odatda yurak urish tezligi qanday bo‘ladi;
- mushaklar qanday javob beradi;
- yugurish texnikasi qanchalik o‘zgaradi;
- 20–30 km yugurgandan keyin bu sur’at qanday seziladi.
Shu sababli marafon sur’atidagi qismlarni vaqti-vaqti bilan uzoq yugurishlarga kiritish foydali.
Ammo bu har hafta eng uzun masofada o‘z imkoniyatlarini sinash kerakligini anglatmaydi.
Nega marafon oldidan ham intervallar kerak?
Start yaqinlashganda interval mashg‘ulotlarini butunlay to‘xtatish shart emas.
Ular tezlikni va yuqori aerob quvvatni saqlashga yordam berishi mumkin.
Masalan:
4 × 800 m
yoki
5 × 1 km
nazorat qilinadigan sur’atda va yetarli tiklanish oralig‘i bilan bajarilishi mumkin.
Shuningdek, 400, 800, 1200 va 1600 metrli intervallar seriyalaridan ham foydalanish mumkin.
Biroq interval masofasi mashg‘ulot maqsadiga mos kelishi kerak.
400 metrli intervallar va 1600 metrli uzun bo‘laklar turli mashg‘ulot ta’sirini yuzaga keltiradi.
Start yaqinlashgan sari mashg‘ulot sifati muhimlashadi
Avval katta hajmdagi mashg‘ulotni bajarib, keyin bemalol tiklanish mumkin bo‘lgan bo‘lsa, so‘nggi haftalarda ortiqcha hajm sifatli mashg‘ulotlarga xalaqit bera boshlaydi.
Shu sababli sportchi keraksiz yuklamani asta-sekin qisqartiradi.
Asosiy mashg‘ulotlar saqlanadi.
Ikkinchi darajali mashg‘ulotlar olib tashlanadi.
Yengil yugurishlar haqiqatan ham yengil sur’atda bajariladi.
Natijada tiklanish uchun ko‘proq imkoniyat paydo bo‘ladi.
Mashg‘ulotlar hajmi va jadalligini bir xil darajada kamaytirish kerak emas
Bu taperingning asosiy tamoyillaridan biridir.
Musobaqa oldidan, odatda, avvalo mashg‘ulotlar hajmi qisqartiriladi, shu bilan birga jadallikning bir qismi saqlanadi.
14 ta tadqiqotni qamrab olgan meta-tahlil shuni ko‘rsatdiki, uch haftagacha davom etadigan davrda mashg‘ulotlar hajmini taxminan 41–60 foizga kamaytirib, jadallik va mashg‘ulotlar chastotasini saqlash chidamlilik testlaridagi natijalarni yaxshilashi mumkin. Eng sezilarli samara avval yuklama berilib, keyin hajm kamaytirilgan holatlarda kuzatilgan.
Demak, tapering quyidagini anglatmaydi:
«Endi tez yugurmaymiz».
To‘g‘rirog‘i:
«Ortiqcha hajmni kamaytiramiz, lekin organizmga tanish mashg‘ulot ta’sirlarini saqlab qolamiz».
Tapering nima?
Tapering yoki start oldi tayyorgarligi — musobaqa oldidan mashg‘ulot yuklamasini nazorat ostida kamaytirish jarayoni.
Uning vazifasi to‘plangan charchoqni kamaytirib, mashg‘ulotlar natijasida yuzaga kelgan moslashuvlarni saqlab qolishdir.
Sportchi startga bir vaqtning o‘zida ikki holatda yetib kelishi kerak:
yaxshi tayyorlangan + tiklangan.
Agar marafongacha odatdagi mashg‘ulot tartibini o‘zgartirmasdan davom ettirsa, sportchi yaxshi formaga ega bo‘lsa ham, startga qoldiq charchoq bilan kelishi mumkin.
Nega tapering foyda beradi?
Mashg‘ulotlar bir vaqtning o‘zida ham moslashuvni, ham charchoqni yuzaga keltiradi.
Yuklama davom etayotgan paytda sportchi to‘plangan formani har doim ham to‘liq namoyon qila olmaydi.
Mashg‘ulotlar hajmi kamayganda, charchoq asta-sekin yo‘qoladi.
Shu bilan birga, mashg‘ulotlar orqali shakllangan moslashuvlarning bir qismi saqlanib qoladi.
Shu sababli musobaqa oldidan yuklamani kamaytirish natijani yaxshilashi mumkin.
Tapering qancha davom etishi kerak?
Barcha sportchilar uchun mos keladigan yagona muddat yo‘q.
Tadqiqotlar bir haftadan uch haftagacha davom etadigan variantlar foydali bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi. Klassik meta-tahlilda ham taxminan ikki haftalik tayyorgarlik davri ajratib ko‘rsatilgan. Bunda mashg‘ulotlar hajmi sezilarli kamaytiriladi, jadallik va chastota esa saqlanadi.
Marafonchilar ko‘pincha taxminan ikki haftalik taperingdan foydalanadi, ammo aniq sxema sportchiga bog‘liq.
Katta hajmda mashq qiladigan tajribali yuguruvchi uzoqroq tayyorgarlik davrini yaxshi o‘tkazishi mumkin.
Haftalik yugurish hajmi kam bo‘lgan havaskorga esa boshqa yondashuv kerak bo‘lishi mumkin.
Nega professional sportchining tapering sxemasini ko‘chirib olish mumkin emas?
Tasavvur qilaylik, professional marafonchi haftasiga 160 km yuguradi.
Agar u mashg‘ulotlar hajmini 40–50 foizga qisqartirsa ham, ancha katta masofani bosib o‘tadi.
Odatda haftasiga 40–50 km yuguradigan havaskor bunday sxemani mexanik tarzda takrorlamasligi kerak.
Start oldi tayyorgarligi sportchining o‘ziga xos mashg‘ulot yuklamasiga nisbatan hisoblanadi.
So‘nggi og‘ir mashg‘ulot
Haqiqatan ham og‘ir bo‘lgan so‘nggi mashg‘ulot startdan yetarlicha oldin bajarilishi kerak. Shunda sportchi to‘liq tiklanishga ulguradi.
Aniq muddat mashg‘ulot mazmuniga bog‘liq.
Og‘ir kuch mashg‘ulotidan keyin tiklanish qisqa tezlik mashg‘ulotidan ko‘ra ko‘proq vaqt talab qilishi mumkin.
Shuning uchun faqat kalendarga qarab qaror qilish to‘g‘ri emas.
Yuklamaning xususiyatini ham hisobga olish kerak.
Marafongacha bir hafta qolganda nima qilish kerak?
Bu davrda katta hajmdagi mashg‘ulotlar yordamida formani yaxshilashga urinish uchun kech bo‘ladi.
Asosiy vazifa tezlik hissini va tetiklikni saqlashdir.
Mashg‘ulotlar qisqaradi.
Maqsadli sur’atga yaqin tezlikda bir nechta tezlanish yoki qisqa bo‘laklarni qoldirish mumkin.
Biroq mashg‘ulotlarning umumiy davomiyligi kamayadi.
So‘nggi intensiv mashg‘ulot
U yangi moslashuv hosil qilishdan ko‘ra, organizmga tanish harakatlarni eslatishi kerak.
Masalan:
qizish > bir nechta qisqa tezkor bo‘lak > yengil yugurish.
Bunday mashg‘ulotdan keyin sportchi o‘zini tetik his qilishi kerak.
Agar mashg‘ulotdan so‘ng «oyoqlarim butunlay holdan toyibdi» degan tuyg‘u paydo bo‘lsa, demak, yuklama haddan tashqari katta bo‘lgan.
Musobaqa oldidan barcha sharoitlarni sinab ko‘rish
Faqat sur’atni emas, boshqa jihatlarni ham oldindan sinab ko‘rish juda foydali.
Quyidagilarni tekshirish kerak:
- poyabzal;
- kiyim;
- ovqatlanish;
- suyuqlik ichish tartibi;
- energetik gellar;
- soat;
- sur’at strategiyasi;
- qizish mashqlari;
- oshqozonning reaksiyasi.
Ovqatlanishni oldindan sinab ko‘rish ayniqsa muhim.
Marafon kuni yangi mahsulotni sinash xavfli bo‘lishi mumkin.
So‘nggi haftalarda ovqatlanish
Start oldi tayyorgarligi keskin cheklovlar davriga aylanmasligi kerak.
Mashg‘ulotlar hajmi kamayganda energiyaga bo‘lgan ehtiyoj ham o‘zgarishi mumkin. Shunga qaramay, sportchi to‘laqonli ovqatlanishi va glikogen zaxiralarini to‘ldirish uchun yetarli miqdorda uglevod iste’mol qilishi kerak.
Marafon oldidagi so‘nggi kunlar ayniqsa muhim.
42,2 km masofadagi musobaqada uglevodlarning yetarli bo‘lishi katta ahamiyatga ega, chunki organizmdagi glikogen zaxiralari cheklangan.
Uyqu yanada muhim bo‘ladi
Mashg‘ulotlar hajmi kamayganda, ayrim sportchilar xavotirlana boshlaydi:
«Men kam mashq qilyapman».
Qo‘shimcha yugurish o‘rniga bu vaqtni tiklanishga sarflash ma’qul.
Uyqu, ovqatlanish va umumiy stressni kamaytirish ham tayyorgarlikning bir qismidir.
So‘nggi hafta imkon qadar barqaror va oldindan rejalashtirilgan tarzda o‘tishi kerak.
Taperingning psixologik tomoni
Mashg‘ulotlar hajmining kamayishi ba’zan xavotir uyg‘otadi.
Sportchi ko‘p yugurishga o‘rganib qolgan bo‘ladi.
Endi esa mashg‘ulotlar soni yoki davomiyligi kamayadi.
Shunda quyidagi tuyg‘u paydo bo‘lishi mumkin:
«Formamni yo‘qotyapman».
Aslida start oldidan yuklamani kamaytirish mashg‘ulot jarayonining bir qismidir.
Agar forma allaqachon shakllangan bo‘lsa, musobaqadan bir necha kun oldin qo‘shimcha hajm sportchini kuchliroq qilmaydi.
Aksincha, charchoqni oshirishi mumkin.
Start oldi tayyorgarligi me’yorida ketayotganini qanday tushunish mumkin?
So‘nggi kunlarda noodatiy hislar paydo bo‘lishi mumkin.
Ba’zan oyoqlar og‘ir tuyuladi.
Sportchi doimo yugurib, formasini tekshirgisi kelishi mumkin.
Bu holatlar albatta ish qobiliyati pasayganini anglatmaydi.
Umumiy holatni baholash foydaliroq:
- uyqu;
- kayfiyat;
- kasallik alomatlarining yo‘qligi;
- tetiklik hissi;
- odatdagi yurak urish tezligi;
- harakat qilish istagi.
Eng muhimi, har kuni tez yugurib, formani sinashga urinmaslik kerak.
Maxsus mashg‘ulotlar start kunigacha davom etmasligi kerak
Tayyorgarlikning so‘nggi haftalari ko‘pincha eng muhim bosqich deb ataladi.
Ammo bu marafon yaqinlashgan sari mashg‘ulotlar yanada og‘irlashishi kerakligini anglatmaydi.
Jarayon aksincha yo‘nalishda kechishi lozim:
musobaqaga xos mashg‘ulotlar saqlanadi > hajm kamayadi > charchoq yo‘qoladi > start.
Olti haftalik shartli tayyorgarlik davri qanday ko‘rinishi mumkin?
Yaxshi tayyorlangan marafonchi uchun bu davrni konseptual jihatdan quyidagicha tasavvur qilish mumkin:
| Hafta | Asosiy vazifa |
|—|—|
| Startgacha 6-hafta | Musobaqaga xos mashg‘ulotlar hajmi |
| 5-hafta | Asosiy uzoq yugurish |
| 4-hafta | Marafon sur’ati va intervallar |
| 3-hafta | Musobaqaga xos so‘nggi katta yuklama |
| 2-hafta | Hajmni kamaytirish, jadallikni saqlash |
| 1-hafta | Tapering va tetiklikni tiklash |
Bu tayyor mashg‘ulot rejasi emas.
Haftalik yugurish hajmi, uzoq yugurishlar va mashg‘ulotlar jadalligi har bir sportchi uchun alohida hisoblanishi kerak.
Nega 25 km yugurish 35 km yugurishdan muhimroq bo‘lishi mumkin?
Marafonchilarga startdan oldin albatta muayyan masofani yugurib o‘tishni buyuradigan universal qoida mavjud emas.
Tadqiqotlarda haftalik hajm, bir haftadagi eng katta masofa, yugurish davomiyligi va uzoq yugurishlarni bajarish kabi mashg‘ulot xususiyatlari marafon natijalari bilan bog‘liqligi aniqlangan. Biroq bu ma’lumotlar asosan kuzatuv tadqiqotlariga asoslangan va har bir sportchi uchun yagona universal formulani bermaydi.
Shuning uchun uzoq mashg‘ulot sportchining tayyorgarlik darajasiga mos bo‘lishi kerak.
Agar sportchi 25 km masofaga o‘rgangan bo‘lsa, birdaniga 35–40 km gacha oshirish foydadan ko‘ra ko‘proq xavf tug‘dirishi mumkin.
Faqat kilometrlar emas, mashg‘ulot mazmuni ham muhim
25 km masofadagi ikkita mashg‘ulot bir-biridan keskin farq qilishi mumkin.
25 km yengil sur’atda
va
marafon sur’atida 15 km kiritilgan 25 km yugurish
turli yuklama hosil qiladi.
Shuning uchun so‘nggi haftalarni rejalashtirishda faqat masofaga qarash yetarli emas.
Quyidagilar ham hisobga olinadi:
- sur’at;
- davomiylik;
- relyef;
- tiklanish;
- intervallar;
- kuch mashg‘ulotlari;
- avvalgi yuklama.
Marafon oldidan kuch mashg‘ulotlari
Kuch mashg‘ulotlarini butunlay to‘xtatish shart emas.
Biroq start yaqinlashganda ularning hajmi kamaytiriladi.
Ayniqsa, mushaklarda kuchli og‘riq keltirib chiqaradigan yoki mushak tolalariga sezilarli eksentrik yuklama beradigan mashqlarda ehtiyot bo‘lish kerak.
Marafondan bir necha kun oldin bajarilgan og‘ir va odatlanilmagan kuch mashg‘uloti tetiklikni yo‘qotishi mumkin.
Shuning uchun so‘nggi haftalarda kuchni keskin oshirishga urinishdan ko‘ra, mavjud kuchni saqlashga e’tibor qaratish ma’qul.
Eksentrik yuklama
Takroriy mexanik zo‘riqish sababli eksentrik ish marafonchilar uchun alohida ahamiyatga ega.
Pastga qarab yugurishga alohida e’tibor berish kerak: bunday harakat mushaklarga sezilarli eksentrik yuklama beradi.
Biroq marafondan bevosita oldin ko‘p miqdorda tezkor pastga yugurishlarni qo‘shish xavfli.
Bunday yuklama tayyorgarlikka oldinroq kiritilishi kerak.
Maxsus tayyorgarlik davriga kelib organizm unga allaqachon moslashgan bo‘lishi lozim.
Nega boshqa sportchining dasturini ko‘chirib olish mumkin emas?
Individual yondashuv muhimligi qayta-qayta ta’kidlanadi.
Bu haqiqatan ham asosiy tamoyillardan biridir.
Bir sportchi bemalol quyidagicha mashg‘ulot bajarishi mumkin:
7 × 1600 m.
Boshqa sportchi uchun esa bunday hajmdagi intensiv ish haddan tashqari og‘ir bo‘lishi mumkin.
Biri haftasiga 70 km yugura oladi.
Boshqasi esa 40–50 km bilan ham natijasini yaxshilashi mumkin.
Shuning uchun boshqa sportchining rejasidagi aniq raqamlarni tayyor ko‘rsatma sifatida emas, mashg‘ulot tuzilishiga misol sifatida qabul qilish kerak.
O‘z yuklamangizni qanday aniqlash mumkin?
Avvalgi mashg‘ulotlar tarixini tahlil qilish foydali.
Agar sportchi bir necha oy davomida muayyan hajmda muntazam mashq qilgan bo‘lsa, so‘nggi haftalardagi yuklama birdaniga odatdagi diapazondan ancha yuqoriga chiqmasligi kerak.
Bir vaqtning o‘zida bir nechta ko‘rsatkichni keskin o‘zgartirish ayniqsa xavfli:
hajm + tezlik + davomiylik + kuch yuklamasi.
Bitta ko‘rsatkichni o‘zgartirib, organizmning reaksiyasini kuzatish ma’qul.
Agar charchoq to‘planib qolsa, nima qilish kerak?
Marafongacha bir necha hafta qolganda sportchi tiklanish yomonlashganini sezsa, buni qo‘shimcha mashg‘ulotlar bilan qoplashga urinmasligi kerak.
Quyidagi belgilar e’tibor talab qiladi:
- ish qobiliyatining uzoq vaqt pasayib qolishi;
- uyqu buzilishi;
- odatdagidan kuchli charchoq;
- jahldorlik;
- mashq qilish istagining pasayishi;
- mushaklardagi doimiy og‘riqlar;
- odatdagi yuklamada natijalarning yomonlashishi.
Bunday vaziyatda rejani o‘zgartirish navbatdagi og‘ir mashg‘ulotni bajarishdan ko‘ra foydaliroq bo‘lishi mumkin.
So‘nggi olti haftaning asosiy tamoyili
So‘nggi olti hafta ichida butunlay boshqa sportchiga aylanishga urinish kerak emas.
Bu davrning vazifalari:
shakllangan formani mustahkamlash > uni musobaqaga moslashtirish > maqsadli sur’atni tekshirish > ortiqcha yuklamani kamaytirish > startga tetik yetib kelish.
Bu havaskorlar uchun ayniqsa muhim.
Ularda professional sportchilarga qaraganda mashg‘ulotlar hajmi odatda kamroq va tiklanish imkoniyatlari cheklangan bo‘ladi.
Shuning uchun xato qilish oqibati og‘irroq bo‘lishi mumkin.
Yaxshi tapering qanday sezilishi kerak?
Start yaqinlashgan sari yugurishga bo‘lgan ishtiyoq asta-sekin ortishi kerak.
Mashg‘ulotlar qisqaradi.
Oyoqlar tiklanish uchun ko‘proq vaqt oladi.
Maqsadli sur’at tanish bo‘lib qoladi.
Tayyorgarlikni har kuni o‘ziga isbotlash zarurati yo‘qoladi.
Start oldi tayyorgarligining asosiy maqsadlaridan biri aynan shu.
Asosiy xulosa
Marafonga tayyorgarlik so‘nggi og‘ir mashg‘ulot bilan tugamaydi.
Siklning yakuniy qismi mashg‘ulot jarayonini davom ettiradi, lekin uning xususiyati o‘zgaradi.
Avval musobaqaga xos mashg‘ulotlar ko‘payadi.
Keyin ortiqcha hajm kamaytiriladi.
Jadallik butunlay yo‘qolmaydi.
Asosiy mashg‘ulotlar qisqaradi.
So‘nggi kunlar tiklanishga bag‘ishlanadi.
Tapering bo‘yicha ilmiy ma’lumotlar musobaqa oldidan mashg‘ulotlar hajmini kamaytirib, jadallikning bir qismini saqlash foydali ekanini tasdiqlaydi. 2023-yilgi meta-tahlilda hajm taxminan 41–60 foizga kamaytirilgan, jadallik va mashg‘ulotlar chastotasi esa saqlangan variantlar samarali deb topilgan.
Shuning uchun marafon oldidagi so‘nggi haftalarni «formani oshirib olish» davri sifatida emas, shakllangan formani musobaqada namoyon etishga tayyorlanish bosqichi sifatida ko‘rish kerak.
Forma avvalgi oylarda yaratilgan.
Endi sportchining vazifasi shu formani start chizig‘iga to‘g‘ri olib kelishdir.