Havaskor yugurishda keng tarqalgan xatolardan biri universal mashg‘ulot dasturini izlashdir.
Internetda 10 km, yarim marafon yoki marafonga tayyorgarlik rejasini topish oson. Unda masofalar, yugurish sur’ati, intervallar va dam olish kunlari oldindan belgilangan bo‘ladi. Faqat jadvaldagi vazifalarni ketma-ket bajarish qoladi.
Muammo dastur boshqa odam uchun tuzilganida boshlanadi.
Yuguruvchilarning mashg‘ulot tajribasi, hozirgi sport formasi, maksimal tezligi, yurak urish tezligining reaksiyasi, tiklanish jarayoni, yugurish texnikasi, kuch imkoniyatlari va jarohatlar tarixi bir-biridan farq qiladi. Shu sababli bir xil mashg‘ulot ikki kishiga mutlaqo turlicha yuklama berishi mumkin.
Individual reja bitta savoldan boshlanadi: **aynan shu sportchining natijasini hozir nima cheklayapti?**
Nima uchun murabbiy kerak?
Yaxshi murabbiy shunchaki messenjer orqali mashg‘ulot yuborish bilan cheklanmaydi.
Uning vazifalari ancha keng:
- sportchining hozirgi darajasini baholash;
- zaif tomonlarini aniqlash;
- yuklamani tanlash;
- mashg‘ulotlarning maqsadini tushuntirish;
- organizmning yuklamaga reaksiyasini kuzatish;
- rejaga tuzatishlar kiritish;
- tiklanish jarayonini hisobga olish;
- mashg‘ulot ta’sirini bosqichma-bosqich o‘zgartirish.
Nazariya va amaliyotni birlashtirish muhim. Sportchi nima qilayotganini va nima sababdan aynan shu mashg‘ulotni bajarayotganini tushunishi kerak.
Shu bilan birga, sport unvoniga ega bo‘lishning o‘zi odamni yaxshi murabbiyga aylantirmaydi.
Tajribali sportchining bilimlari foydali bo‘lishi mumkin, ammo tez yugurish va boshqa odamga yugurishni o‘rgatish turli ko‘nikmalardir.
Nima uchun tayyor mashg‘ulot jadvali hamma uchun mos kelmaydi?
Tasavvur qilaylik, ikki yuguruvchi marafonni 3 soat 30 daqiqada bosib o‘tishni maqsad qilgan.
Birinchisi bir necha yildan beri shug‘ullanadi, haftasiga 60 km yugurishni bemalol ko‘tara oladi va uzoq masofali mashg‘ulotlarda katta tajribaga ega.
Ikkinchisi yaqinda yugurishni boshlagan va hozircha haftasiga taxminan 30 km masofani bosib o‘tadi.
Maqsad bir xil, ammo mashg‘ulot yuklamasi mutlaqo boshqacha bo‘lishi kerak.
Ikkinchi sportchi birinchining dasturini o‘zlashtirmasdan takrorlasa, yuklama keskin oshib ketadi.
Shuning uchun yaxshi reja quyidagi savoldan boshlanmaydi:
«Marafonga tayyorgarlik uchun qanday mashg‘ulotlar kerak?»
Asosiy savol boshqacha:
«Aynan shu sportchiga muayyan marafonga tayyorgarlik ko‘rish uchun qanday mashg‘ulotlar kerak?»
Tayyorgarlikdan oldin nimalarni baholash kerak?
Buning uchun bir nechta turdagi ma’lumotlarni to‘plash foydali.
Mashg‘ulotlar tarixi
Quyidagilarni bilish kerak:
- odam qancha vaqtdan beri yugurishi;
- haftasiga nechta mashg‘ulot bajarishi;
- qanday masofani muntazam bosib o‘tishi;
- qaysi masofalarda musobaqalashgani;
- hozir qanday mashg‘ulotlar bajarishi;
- qanchalik tez tiklanishi.
Mashg‘ulotlar tarixi ko‘pincha sportchi haqida bitta test natijasidan ko‘proq ma’lumot beradi.
Musobaqa natijalari
5 va 10 km, yarim marafon yoki marafon natijalari sportchining hozirgi formasini baholashga yordam beradi.
Biroq bitta natija sportchining barcha xususiyatlarini ochib bermaydi.
Masalan, ikki yuguruvchi 10 km masofani 40 daqiqada bosib o‘tishi mumkin, lekin ularning kuchli tomonlari farq qiladi. Biri uzoq davom etadigan yuklamani yaxshi ko‘taradi, ikkinchisi esa tezroq yuguradi, ammo uzoq vaqt davomida yuqori yuklamani saqlab turishda qiynaladi.
Umumiy holat
Uyqu, stress, ovqatlanish, ish va boshqa jismoniy yuklamalarni hisobga olish zarur.
Mashg‘ulot rejasi insonning kundalik hayoti bilan birga olib boriladi.
Agar sportchi kuniga besh soat uxlasa, jismoniy mehnat qilsa va buning ustiga haftasiga to‘rtta og‘ir yugurish mashg‘ulotini qo‘shsa, muammo motivatsiya yetishmasligida bo‘lmasligi mumkin.
Sport testlari nima uchun kerak?
Testlar organizmning yuklamaga qanday javob berishi haqida obyektiv ma’lumot olishga yordam beradi.
Laboratoriya imkoniyatlari va tayyorgarlik maqsadiga qarab quyidagi ko‘rsatkichlar baholanishi mumkin:
- VO₂max;
- ventilyatsion chegaralar;
- laktat profili;
- yurak urish tezligi (YUT);
- turli fiziologik darajalardagi tezlik;
- yugurish iqtisodiyligi;
- tana tarkibi;
- kuch ko‘rsatkichlari.
Bu ma’lumotlar mashg‘ulot zonalarini aniqroq belgilash va natijani nima cheklayotganini tushunishga yordam beradi.
Ammo testning o‘zi sport formasini yaxshilamaydi.
Uning qiymati olingan natijalar asosida to‘g‘ri qarorlar qabul qilinganda namoyon bo‘ladi.
VO₂max nima?
VO₂max intensiv jismoniy ish vaqtida organizmning kislorodni maksimal darajada iste’mol qilish qobiliyatini ko‘rsatadi.
Bu ko‘rsatkich aerob imkoniyatlar bilan bog‘liq, ammo masofadagi natijani yakka o‘zi belgilamaydi.
Marafonchi uchun yugurish iqtisodiyligi, VO₂maxning yuqori ulushini uzoq vaqt saqlab turish qobiliyati, chegaraviy ko‘rsatkichlar, energiya bilan ta’minlanish va mashg‘ulot yuklamasiga bardoshlilik ham muhim.
Shuning uchun «VO₂max ko‘rsatkichi yuqori odam albatta tezroq yuguradi» degan fikr yugurish fiziologiyasini haddan tashqari soddalashtiradi.
Nima uchun chegaralarni aniqlash kerak?
Ventilyatsion va laktat chegaralari intensivlik oshganda organizm qanday javob berishini tushunishga yordam beradi.
Bu mashg‘ulotlarni aniqroq taqsimlash imkonini beradi.
Masalan, quyidagi yuklama darajalarini ajratish mumkin:
- yengil aerob ish;
- o‘rtacha intensivlik;
- chegaraviy yuklama;
- yuqori intensivlikdagi ish.
Biroq mashg‘ulot zonalarini aniqlashning turli usullari har xil natija berishi mumkin. Yuguruvchilar bo‘yicha tadqiqotlarning tizimli sharhi yurak urish tezligi, tezlik, laktat, yugurish sur’ati va subyektiv yuklama bahosiga asoslangan zonalar har doim ham bir-biriga mos kelmasligini ko‘rsatgan.
Shuning uchun yurak urish tezligining bitta qiymatini mutlaq qoida sifatida qabul qilmaslik kerak.
Nima uchun faqat yurak urish tezligiga qarab mashq qilib bo‘lmaydi?
Yurak urish tezligi faqat yugurish sur’atiga bog‘liq emas.
Unga quyidagilar ham ta’sir qiladi:
- harorat;
- namlik;
- suvsizlanish;
- uyqu;
- stress;
- kofein;
- to‘plangan charchoq;
- dengiz sathidan balandlik;
- kasallik.
Natijada bugun bir xil sur’atda yugurganda yurak urish tezligi daqiqasiga 150 tani ko‘rsatsa, bir necha kundan keyin 158 taga yetishi mumkin.
Shuning uchun mashg‘ulotlarni nazorat qilishda bir nechta ko‘rsatkichni birgalikda kuzatish foydali:
yugurish sur’ati + yurak urish tezligi + subyektiv qiyinlik + tashqi sharoit + mashg‘ulotlar tarixi.
Nima uchun yengil yugurish haqiqatan ham kerak?
Chidamlilikni rivojlantirish mashg‘ulotlarida ishning katta qismi odatda past intensivlikda bajariladi.
Yuguruvchilar haqidagi tadqiqotlarning tizimli sharhi past intensivlikdagi mashg‘ulotlar ulushi katta, chegaraviy va yuqori intensivlikdagi mashg‘ulotlar ulushi esa kichikroq bo‘lgan dasturlar chidamlilikni haddan tashqari ko‘p chegaraviy yuklamaga asoslangan dasturlarga qaraganda ko‘proq yaxshilashi mumkinligini ko‘rsatgan.
Biroq mashhur 80/20 formulasi tabiatning o‘zgarmas qonuni emas.
Zamonaviy tadqiqotlarda yuklamani taqsimlashning turli usullari uchraydi. Yaxshi tayyorlangan marafonchilarda ko‘pincha piramidasimon model qo‘llanadi. Bunda mashg‘ulotlarning asosiy qismi yengil bajariladi, o‘rtacha va yuqori intensivlikdagi ishlar esa kamroq ulushni egallaydi.
Eng muhimi, modelning nomi emas, yuklamaning to‘g‘ri taqsimlanishidir.
Nima uchun o‘rtacha sur’atda yugurish muammoga aylanishi mumkin?
Bu yerda bir qiziq tuzoq bor.
Sekin yugurish juda oson tuyuladi.
Intervalli mashg‘ulotlar esa haddan tashqari og‘ir ko‘rinadi.
Natijada sportchi doim shu ikki variantning o‘rtasida yugurishni boshlaydi.
Har bir mashg‘ulot o‘rtacha darajada qiyin kechadi.
Bunday yondashuv yengil mashg‘ulotlarning tiklanish vazifasini bajarmay qo‘yishiga, og‘ir mashg‘ulotlarni esa yetarlicha tetik holatda bajarish qiyinlashishiga olib kelishi mumkin.
Shu sababli yaxshi tuzilgan rejada haqiqatan ham yengil kunlar bo‘lishi kerak.
Tezkor mashg‘ulotlar kerakmi?
Ha, agar ular sportchining maqsadi va tayyorgarlik darajasiga mos kelsa.
Intervallar, chegaraviy yuklamalar va qisqa tezlanishlar sport formasining turli tarkibiy qismlarini rivojlantirishi mumkin.
Ammo tezkor mashg‘ulotlar sonini oshirish natijaning avtomatik ravishda yaxshilanishini anglatmaydi.
Intensivlikni taqsimlash bo‘yicha tadqiqotlar past intensivlikdagi katta hajmni yuqoriroq intensivlikdagi kichikroq hajm bilan birlashtirish foydali ekanini ko‘rsatadi.
Shuning uchun tezkor mashg‘ulotlar umumiy tizimning bir qismi bo‘lishi kerak.
Nima uchun yuguruvchi uchun kuch tayyorgarligi muhim?
Yuguruvchi kuch sportchisi darajasiga yetishi shart emas.
Biroq kuch imkoniyatlari yugurish harakatini samarali bajarish va yuklamani ko‘tarish qobiliyatiga ta’sir qiladi.
Tizimli sharhlar shuni ko‘rsatadiki, qo‘shimcha og‘irliklar bilan kuch mashqlari va pliometrik mashqlar o‘rta hamda uzoq masofaga yuguruvchilarning yugurish iqtisodiyligini yaxshilashi mumkin.
Bunda faqat sportchi zaif deb hisoblagan alohida mushakni rivojlantirish bilan cheklanmaslik kerak. Tayanch-harakat tizimining yuklamaga bardosh berish qobiliyatini umumiy tarzda oshirish ham muhim.
Shu sababli dasturga quyidagilar kiritilishi mumkin:
- o‘tirib-turish va uning variantlari;
- tortish harakatlari;
- boldir mushaklari uchun mashqlar;
- sonning orqa mushaklari uchun mashqlar;
- dumba mushaklari uchun mashqlar;
- gavdani barqarorlashtirish mashqlari;
- sakrash mashqlari;
- bir oyoqda bajariladigan mashqlar.
Mashqlarning aniq tarkibi sportchining xususiyatlariga bog‘liq.
Butun tanani mustahkamlash kerakmi?
Aksariyat hollarda, ha.
Yugurishda ko‘plab mushak guruhlari qatnashadi.
Oyoq panjasi va to‘piq, boldir, son, dumba, gavda hamda tananing yuqori qismi mushaklari ishlaydi.
Bu har bir yuguruvchi bir xil hajmdagi kuch mashqlarini bajarishi kerak degani emas.
Agar sportchida muayyan cheklov bo‘lsa, murabbiy vaqtincha aynan shu sohaga ko‘proq e’tibor qaratishi mumkin.
Masalan, sportchi bir oyoqda bajariladigan harakatlar vaqtida tos va tizzaning holatini yaxshi nazorat qila olmasa, dasturga shu sohadagi kuch va harakat nazoratini yaxshilaydigan mashqlar qo‘shiladi.
Kuch va mushak hajmini oshirish bir xil narsa emas
Yuguruvchi mushak massasini doimiy ravishda oshirib borishi shart emas.
Kuch mashqlarining maqsadi tana vaznini sezilarli darajada oshirmasdan kuch hosil qilish va harakatni nazorat qilish qobiliyatini rivojlantirish bo‘lishi mumkin.
Shuning uchun mashg‘ulot dasturi maqsadga qarab tuziladi.
Marafonchi, sprinter va umumiy jismoniy tayyorgarlik bilan shug‘ullanuvchi odamga turli yo‘nalishlarga urg‘u berish kerak.
Nima uchun yugurish texnikasi individual bo‘lishi kerak?
Yugurish metodikasidagi muammolardan biri yagona to‘g‘ri texnikani izlashdir.
Bir murabbiy qadamlar chastotasini oshirishni tavsiya qiladi.
Boshqasi oyoqning oldingi qismiga qo‘nishni talab qiladi.
Uchinchisi gavdani oldinga ko‘proq egishni buyuradi.
Amalda yugurish texnikasi tezlik, tana tuzilishi, kuch, harakatchanlik va individual koordinatsiyaga bog‘liq.
Shuning uchun murabbiyning vazifasi muayyan sportchi ortiqcha zo‘riqishsiz va samarali bajara oladigan harakatni topishdir.
Agar texnikani o‘zgartirish og‘riq yoki yaqqol funksional muammo tufayli zarur bo‘lsa, buni bosqichma-bosqich amalga oshirish ma’qul.
Nima uchun bo‘shashish muhim?
Ortiqcha taranglik harakat sifatini yomonlashtirishi mumkin.
Masalan, yuguruvchi yelkalarini haddan tashqari ko‘tarishi, kaftlarini qattiq qisishi, bo‘yin mushaklarini tarang tutishi yoki qadamning har bir qismini ongli ravishda nazorat qilishga urinishi mumkin.
Natijada tabiiy harakat o‘rniga ortiqcha harakatlar ko‘payadi.
Ba’zan murabbiyga bitta elementni o‘zgartirish va sportchidan farqni his qilishni so‘rashning o‘zi yetarli.
Bunday yondashuv, ayniqsa, yangi boshlovchilarni o‘rgatishda muhim.
Aynan nimani mashq qilish kerakligini qanday aniqlash mumkin?
Tasavvur qilaylik, yuguruvchi 10 km masofadagi natijasini yaxshilamoqchi.
Unda quyidagi holatlardan biri bo‘lishi mumkin:
- VO₂max yuqori, ammo yugurish iqtisodiyligi past;
- tezligi yuqori, ammo chidamliligi yetarli emas;
- chidamliligi yaxshi, ammo chegaraviy tezligi past;
- yugurishi yaxshi, ammo kuch tayyorgarligi yetarli emas;
- mashg‘ulot hajmi katta, ammo tiklanishi yomon.
Barcha holatlarda maqsad bir xil: 10 km natijasini yaxshilash.
Ammo mashg‘ulot rejasi har bir holatda boshqacha bo‘ladi.
Aynan shu yerda diagnostika foyda beradi.
Testlarni raqamlar to‘plashga aylantirmaslik kerak
Sportchi juda katta hajmdagi hisobotni olishi mumkin:
- VO₂max;
- laktat;
- yurak urish tezligi;
- chegaraviy ko‘rsatkichlar;
- tana tarkibi;
- quvvat;
- qadamlar chastotasi;
- qadam uzunligi;
- tezlik;
- ventilyatsiya.
Ammo shundan keyin ham keyingi haftada nima qilish kerakligini tushunmasa, bunday hisobotning foydasi cheklangan bo‘ladi.
Yaxshi test muayyan savolga javob berishi kerak.
Masalan:
«Nima uchun chegaraviy yugurish sur’atim oshmayapti?»
Yoki:
«Nima uchun bir xil sur’atda yurak urish tezligim ko‘tarildi?»
Yoki:
«Marafonga tayyorgarligimni nima cheklayapti?»
Shunda test natijalari qaror qabul qilish vositasiga aylanadi.
Qanchalik tez-tez testdan o‘tish kerak?
Buning uchun universal oraliq mavjud emas.
Agar sportchi muntazam mashq qilsa va reja kuzatuv natijalariga qarab o‘zgartirilsa, to‘liq testlarni doimiy takrorlash ortiqcha bo‘lishi mumkin.
Biroq muayyan mashg‘ulot bosqichiga organizm qanday javob berganini tekshirish kerak bo‘lsa, takroriy o‘lchovlar foydali.
Masalan, sportchi bir necha oy davomida aerob chidamliligini rivojlantirdi. Shundan so‘ng asosiy ko‘rsatkichlar o‘zgargan-o‘zgarmaganini baholash mumkin.
Laboratoriya testi bilan birga oddiy ko‘rsatkichlarni ham kuzatish foydali:
- nazorat mashg‘ulotlari natijalari;
- musobaqa natijasi;
- bir xil yurak urish tezligidagi yugurish sur’ati;
- mashg‘ulotning subyektiv qiyinligi;
- tiklanish holati;
- rejalashtirilgan hajmni bajara olish qobiliyati.
Individual mashg‘ulot jarayoni qanday tashkil etiladi?
Uni shartli ravishda quyidagi ketma-ketlikda tasvirlash mumkin:
Diagnostika → maqsad → cheklovlarni aniqlash → reja → bajarish → nazorat → tuzatish.
Masalan:
Yuguruvchi marafonni 3 soat 30 daqiqada bosib o‘tmoqchi.
Avval uning hozirgi sport formasi baholanadi.
Keyin zaif tomonlari aniqlanadi.
Agar aerob baza yetarli bo‘lmasa, asosiy e’tibor yugurish hajmi va past intensivlikdagi mashg‘ulotlarga qaratiladi.
Agar chegaraviy tezlik yetarli bo‘lmasa, tegishli mashg‘ulotlar qo‘shiladi.
Agar sportchi mexanik yuklamani ko‘tara olmasa, kuch tayyorgarligi kuchaytiriladi.
Muammo tiklanish bilan bog‘liq bo‘lsa, alohida mashqni emas, butun haftalik reja tuzilishini qayta ko‘rib chiqish kerak.
Shu tariqa reja yaxlit tizim sifatida ishlay boshlaydi.
Mustaqil shug‘ullanishni istagan odam nima qilishi kerak?
Har bir yuguruvchiga murabbiy shart emas.
Tajribali sportchi mashg‘ulotlar fiziologiyasi asoslarini tushunsa, yuklamani baholay olsa va organizmining reaksiyalarini bilsa, dasturini mustaqil tuzishi mumkin.
Ammo yangi boshlovchiga muammoning sababini aniqlash qiyinroq.
Masalan, yugurish sur’atining pasayishiga aerob tayyorgarlik yetishmasligi, ortiqcha yuklama, tiklanishning sustligi, ovqatlanishdagi xatolar yoki intensivlikni noto‘g‘ri taqsimlash sabab bo‘lishi mumkin.
Shuning uchun mashg‘ulot tajribasi qancha kam bo‘lsa, malakali mutaxassisning tashqi bahosi shuncha foydali bo‘lishi mumkin.
Murabbiyni qanday tanlash kerak?
Murabbiy tanlashda faqat uning sportdagi yutuqlariga qarab qaror qabul qilmaslik kerak.
Quyidagilarni aniqlash foydali:
1. U sportchining hozirgi darajasini qanday baholaydi?
2. Mashg‘ulot rejasini qanday tuzadi?
3. Yuklamaga reaksiyani qanday kuzatadi?
4. Og‘riq paydo bo‘lsa, nima qiladi?
5. Tiklanish yomonlashganda dasturni qanday o‘zgartiradi?
6. Mashg‘ulotlarning maqsadini tushuntiradimi?
7. Ish, uyqu va boshqa sport turlarini hisobga oladimi?
8. Zarur bo‘lganda testlardan foydalanadimi?
9. Taraqqiyotni qanday baholaydi?
10. Sportchi va murabbiy o‘rtasida tushunarli muloqot yo‘lga qo‘yilganmi?
Yaxshi mutaxassis o‘z qarorlarini sodda va tushunarli tilda izohlab bera olishi kerak.
Murabbiy shifokorning o‘rnini bosmasligi kerak
Bu muhim tamoyil.
Murabbiy mashg‘ulot yuklamasi, texnika va sport formasini tahlil qilishi mumkin.
Ammo kasallikni aniqlash, jarohatni davolash, dori tayinlash va tahlillarni tibbiy jihatdan sharhlash shifokorning vakolatiga kiradi.
Agar sportchida doimiy og‘riq, noodatiy nafas qisishi, hushdan ketish, holatning keskin yomonlashishi yoki boshqa xavotirli alomatlar kuzatilsa, muammoni yugurish rejasini o‘zgartirish bilan hal qilib bo‘lmaydi.
Nima uchun bir xil dastur turli natija beradi?
Organizm yuklamaga individual tarzda moslashadi.
Bir sportchida mashg‘ulotlar bosqichidan keyin tezlik sezilarli yaxshilanadi.
Boshqasida chidamlilik tezroq rivojlanadi.
Uchinchi sportchining yugurish sur’ati deyarli o‘zgarmaydi, ammo u avvalgi hajmni osonroq ko‘tara boshlaydi.
Bu tabiiy holat.
Shuning uchun dastur sportchining reaksiyasiga qarab o‘zgartirilishi kerak.
To‘rt haftalik mashg‘ulotdan keyin har bir odam bir xil ko‘rsatkichni bir xil miqdorda yaxshilashi shart degan talab yo‘q.
Mashg‘ulotlar sonidan nima muhimroq?
Mashg‘ulotlar sonining o‘zi emas, ularning o‘zaro uyg‘unligi muhim.
Haftasiga yetti marta yuguradigan sportchi haftasiga to‘rt marta shug‘ullanadigan odamdan sekinroq rivojlanishi mumkin.
Quyidagilar muhim ahamiyatga ega:
- mashg‘ulot hajmi;
- intensivlik;
- mashg‘ulotlar chastotasi;
- tiklanish;
- kuch mashqlari;
- uzoq yugurishlar;
- mashg‘ulotlarning maqsadga mosligi;
- ovqatlanish;
- uyqu;
- yuklamaning izchil oshirilishi.
Havaskor yuguruvchi uchun mashg‘ulotlar va kundalik hayot o‘rtasidagi muvozanat ayniqsa muhim.
Xulosa
Individual tayyorgarlik **aynan shu sportchining organizmida nimani o‘zgartirish kerakligini** tushunishdan boshlanadi.
Kimdir aerob yugurish hajmini oshirishi kerak. Boshqasiga chegaraviy mashg‘ulotlar kerak bo‘ladi. Yana bir sportchi kuch tayyorgarligini rivojlantirishi yoki yugurish texnikasini tuzatishi lozim. Ba’zan esa eng to‘g‘ri qaror yuklamani kamaytirib, tiklanishga vaqt ajratishdir.
Testlar qo‘shimcha ma’lumot beradi, ammo murabbiy o‘rnini bosmaydi va raqamlarning o‘zi tayyor mashg‘ulot dasturiga aylanmaydi.
Yaxshi mashg‘ulot jarayoni takrorlanuvchi sikl asosida quriladi: holatni baholash, vazifa belgilash, mashg‘ulotni bajarish, organizm reaksiyasini kuzatish va keyingi bosqichga tuzatish kiritish.
Shu sababli internetdagi tayyor jadval boshlang‘ich nuqta sifatida foydali bo‘lishi mumkin. Biroq sport maqsadi qanchalik yuqori va tayyorgarlik qanchalik murakkab bo‘lsa, yuklamani individual moslashtirish shunchalik muhimlashadi.
Zamonaviy tadqiqotlar bir nechta muhim tamoyilni qo‘llab-quvvatlaydi: chidamlilik mashg‘ulotlarining katta qismini past intensivlikda bajarish, og‘ir mashg‘ulotlarni me’yorida qo‘llash va kuch tayyorgarligini yugurishga qo‘shimcha sifatida kiritish maqsadga muvofiq. Mashg‘ulot zonalarining aniq nisbati esa sportchining maqsadi, tayyorgarlik darajasi va tayyorgarlik bosqichiga qarab belgilanadi.