Yugurish uchun yagona to‘g‘ri mashg‘ulot chastotasi mavjud emas.
Bir kishi uchun haftasiga ikki-uch marta yugurish qulay bo‘lishi mumkin. Boshqasi esa bundan ko‘proq mashq qila oladi. Kimdir qisqa mashg‘ulotlarni afzal ko‘radi, yana kimdir dam olish kunlari uzoq yugurishni yoqtiradi.
Shuning uchun «qancha yugurish kerak?» degan savolni boshqa bir savol bilan birga ko‘rib chiqish ma’qul: **organizm qanday hajmdagi yuklamani muntazam ko‘tara oladi va undan keyin tiklana oladi?**
Tavsiya etiladigan mashg‘ulotlar soni haftasiga bir martadan bir necha martagacha farq qilishi mumkin. Bunda asosiy tamoyil o‘zgarmaydi: qisqa vaqt ichida imkon qadar ko‘p mashq bajarishga urinishdan ko‘ra, muntazamlik muhimroq.
Haftasiga bir marta yugurish ham foydali
Agar odam hozir umuman yugurmayotgan bo‘lsa, haftasiga bitta mashg‘ulot ham jismoniy faollikni oshiradi.
Bu, ayniqsa, vaqti tig‘iz insonlar uchun dolzarb.
Har kim ham haftasiga to‘rt yoki beshta mashg‘ulotga vaqt ajrata olmaydi. Agar ideal sharoitni kutaversa, yugurish umuman jadvalga kirmasligi mumkin.
Haftasiga bir marta sokin yugurish odatni shakllantirish uchun boshlang‘ich nuqta bo‘la oladi. Vaqt o‘tishi bilan yugurishga qiziqish ortsa va organizm yuklamani yaxshi ko‘tarsa, yana bitta mashg‘ulot qo‘shish mumkin.
Shu tariqa barqaror tartib shakllanadi.
Haftasiga ikki-uch marta yugurish
O‘z salomatligi va jismoniy holati uchun yuguradigan odam haftasiga bir necha mashg‘ulot orqali yugurishni ish, oila, boshqa jismoniy faollik va tiklanish bilan uyg‘unlashtira oladi.
Masalan, haftani uchta mashg‘ulot asosida rejalashtirish mumkin:
- yengil yugurish;
- yana bir sokin mashg‘ulot;
- uzoqroq yugurish.
Aniq tuzilma sportchining tayyorgarligi va maqsadlariga bog‘liq.
Yangi boshlovchi uchun ham bunday hajm yetarli bo‘lishi mumkin.
Har kuni yugurish kerakmi?
Kundalik yugurish ko‘pincha sportga jiddiy munosabat belgisi sifatida qabul qilinadi.
Ammo mashg‘ulotlar sonining o‘zi tayyorgarlik sifatini belgilamaydi.
Har bir mashg‘ulot organizmga yuklama beradi. Undan keyin tiklanish va moslashish uchun vaqt kerak.
Bu, ayniqsa, yangi boshlovchilar uchun muhim.
Agar odam yaqinda yugurishni boshlagan bo‘lsa, har kuni mashq qilish avvalgi jismoniy faollik darajasiga nisbatan haddan tashqari katta o‘zgarish bo‘lishi mumkin.
Shuning uchun mashg‘ulotlar chastotasini asta-sekin oshirish kerak.
Nima uchun tiklanish mashg‘ulot jarayonining bir qismi hisoblanadi?
Mashg‘ulot vaqtida organizm yuklama oladi.
Undan keyin tiklanish boshlanadi.
Aynan shu davrda organizm bajarilgan ishga moslashadi.
Agar avvalgi yuklamadan tiklanishga ulgurmasdan yangi mashg‘ulotlar qo‘shilaversa, charchoq to‘planishi mumkin.
Mashg‘ulotlar orasida dam olish zarur. Umumiy mo‘ljal sifatida yuklamadan keyin kamida bir kun vaqt qoldirish mumkin, og‘ir mashg‘ulotlardan so‘ng esa ko‘proq vaqt talab etilishi ehtimoli bor.
Biroq hamma uchun bir xil tiklanish muddati mavjud emas.
Qisqa va sokin yugurishdan keyingi tiklanish uzoq yoki intensiv mashg‘ulotdan keyingi jarayondan farq qiladi.
Nima uchun har kuni yugurish hammaga mos kelmaydi?
Tajribali yuguruvchining organizmi muntazam yuklamaga moslashgan bo‘ladi.
Bir necha yildan beri tizimli shug‘ullanayotgan odam yangi boshlovchi uchun ortiqcha bo‘ladigan hajmni ko‘tara olishi mumkin.
Shuning uchun boshqa sportchining tartibini ko‘r-ko‘rona takrorlashning foydasi yo‘q.
Professional yoki tajribali yuguruvchi deyarli har kuni mashq qilsa, yangi boshlovchi ham shunday qilishi kerak degani emas.
Dastur boshqa odamning mashg‘ulotlar soniga emas, sportchining hozirgi tayyorgarligiga qarab belgilanadi.
Kamroq, ammo muntazam yugurish yaxshiroq
Amaliy jihatdan muhim tamoyil bor: kamroq yugurib bo‘lsa ham, muntazamlikni saqlash ma’qul.
Agar odam haftasiga bir-ikki marta barqaror yugura olsa, bu har dushanba kuni beshta mashg‘ulotdan iborat rejani boshlab, ikki haftadan keyin butunlay tashlab qo‘yishdan yaxshiroq.
Muntazamlik odatni shakllantiradi.
Vaqt o‘tishi bilan mashg‘ulotlar chastotasini oshirish mumkin.
Ko‘proq yugurishni istasangiz, nima qilish kerak?
Agar hozirgi yuklama oson ko‘tarilsa, mashg‘ulotlar sonini asta-sekin oshirish mumkin.
Bunda bir vaqtda faqat bitta ko‘rsatkichni o‘zgartirish ma’qul.
Masalan, avvalgi mashg‘ulotlar davomiyligini saqlagan holda yana bitta yugurish qo‘shish mumkin. Yoki mashg‘ulotlar chastotasini o‘zgartirmasdan, bitta yugurish davomiyligini biroz oshirish mumkin.
Chastota, masofa va tezlikni bir vaqtda oshirish yuklamani nazorat qilishni ancha qiyinlashtiradi.
Nima uchun faqat mashg‘ulotlar soni emas, intensivlik ham muhim?
Haftasiga uchta yengil yugurish va uchta og‘ir mashg‘ulot organizmga mutlaqo turlicha ta’sir qiladi.
Har bir mashg‘ulot yuqori intensivlikda bajarilsa, tiklanish uchun ko‘proq vaqt kerak bo‘ladi.
Shuning uchun mashg‘ulotlar sonini oshirganda yugurishlarning katta qismini sokin sur’atda bajarish muhim.
Ikkinchi zonada yugurishning bir varianti sifatida qulay his qilish va yurak urish tezligini kuzatishga asoslangan yondashuvdan foydalanish mumkin. Biroq muayyan puls ko‘rsatkichlari shaxsiy tajribaga tegishli bo‘lib, ularni barcha yuguruvchilarga bir xil qo‘llab bo‘lmaydi.
Ikkinchi zona va sokin yugurish
Past intensivlikdagi yugurish ko‘pincha mashg‘ulot jarayonining asosini tashkil etadi.
Bunday yugurishda odam gaplasha oladi, nafas olishi nisbatan sokin bo‘ladi va mashg‘ulotdan keyin butunlay holdan toyganini his qilmaydi.
Puls o‘lchagich intensivlikni nazorat qilishga yordam beradi.
Ammo muayyan odamga mos zona uning individual ko‘rsatkichlariga bog‘liq. Shu sababli faqat umumiy raqamlarga tayanish to‘g‘ri emas.
Havaskor yuguruvchi uchun yengil, o‘rtacha va og‘ir yuklamalarni farqlashni o‘rganish muhimroq.
Og‘ir mashg‘ulotdan keyin nima qilish kerak?
Intensiv mashg‘ulotdan keyin dam olish kuni yoki yengil jismoniy faollikni tanlash mumkin.
Masalan, sayr qilish, sokin yurish yoki qo‘shimcha kuchli charchoq keltirib chiqarmaydigan boshqa harakatlar mos keladi.
Faol tiklanish yana bitta to‘laqonli mashg‘ulot bajarish degani emas.
Uning maqsadi harakatni davom ettirish bilan birga organizmga yangi og‘ir yuklama bermaslikdir.
Ob-havo: yomg‘irdan keyin yugurish mumkinmi?
Yomg‘irning o‘zi mashg‘ulotni albatta bekor qilish kerakligini anglatmaydi.
Agar sharoit xavfsiz bo‘lsa, kiyim ob-havoga mos kelsa va yo‘nalish qo‘shimcha xavf tug‘dirmasa, yomg‘irdan keyin ham yugurish mumkin.
Ko‘lmaklar, ho‘l barglar, loy va sirpanchiq qoplamalar ehtiyotkorlikni talab qiladi.
Oyoq kiyimiga ham alohida e’tibor berish kerak.
Yugurish poyabzali yer bilan yetarli darajada ilashishi va tanlangan yo‘nalishga mos kelishi lozim.
Agar yomg‘irdan keyin muayyan yo‘lak sirpanchiq bo‘lib qolsa, yo‘nalishni o‘zgartirish yoki mashg‘ulotni boshqa vaqtga ko‘chirish oqilona qaror bo‘ladi.
Har qanday ob-havoda yugurish kerakmi?
Muntazam mashq qilish istagi atrof-muhit sharoitlarini e’tiborsiz qoldirish kerakligini anglatmaydi.
Kuchli issiq, muzlagan yo‘laklar, momaqaldiroq, ko‘rish imkoniyatining yomonligi yoki yo‘lning xavfli holati ochiq havodagi mashg‘ulotni maqsadga muvofiq bo‘lmagan holga keltirishi mumkin.
Oddiy yomg‘irda ko‘pchilik bemalol yugurishni davom ettiradi.
Bu yerda asosiy mezon noqulaylikning o‘zi emas, xavfsizlikdir.
Nima uchun ko‘pchilik o‘rmon yo‘laklarida yugurishni yoqtiradi?
O‘rmon va tuproq yo‘laklarida yugurish ko‘pchilikka yoqadi.
Bunday yo‘nalishlar shahardagi transport harakati, avtomobillar va bir xil asfalt qoplamasidan uzoqlashish imkonini beradi.
Relyef o‘zgaradi, burilishlar, ko‘tarilishlar va tushishlar paydo bo‘ladi.
Tabiat qo‘ynidagi muhit mashg‘ulotni hissiy jihatdan ham yoqimliroq qilishi mumkin.
Biroq tuproq yo‘laklari avtomatik ravishda asfaltdan xavfsizroq hisoblanmaydi. Notekis yuzalar koordinatsiya va oyoq panjasi ishiga yuqoriroq talab qo‘yadi.
Shuning uchun yangi yo‘nalishga ham asta-sekin moslashish kerak.
Qimmat yugurish poyabzalini sotib olish shartmi?
Boshlash uchun eng qimmat sport kiyimlari to‘plamini sotib olish shart emas.
Ammo poyabzal yugurishga mos va qulay bo‘lishi kerak.
Kundalik krossovkalar yoki boshqa jismoniy faoliyat turlari uchun mo‘ljallangan og‘ir poyabzal yugurish vaqtida butunlay boshqacha sezilishi mumkin.
Shuning uchun aksessuarlar sonini kamaytirib, tejash mumkin, ammo poyabzal rejalashtirilgan yuklamaga mos kelishi zarur.
Yugurish poyabzali tiklanish zaruratini bekor qilmaydi
Hatto sifatli krossovkalar ham yuklamani oqilona taqsimlash o‘rnini bosa olmaydi.
Agar odam juda ko‘p va juda tez yugursa, deyarli dam olmasa, poyabzal bu muammoni hal qilmaydi.
Poyabzal umumiy tizimning bir qismi. U haddan tashqari katta yuklamaning o‘rnini qoplay olmaydi.
Har bir mashg‘ulotni hisoblab borish kerakmi?
Yugurilgan masofa, vaqt, yurak urish tezligi va sur’atni kuzatish mumkin.
Bu yuklamani tushunishga yordam beradi.
Ammo faqat zavq uchun yuguradigan odam har bir mashg‘ulotni raqamlarga aylantirishni istamasligi mumkin.
Bunday holatda umumiy hajmni vaqti-vaqti bilan kuzatib, o‘zini qanday his qilayotganiga qarab ish tutish yetarli.
Agar soat ko‘rsatkichlari tufayli har bir mashg‘ulot doimiy stress manbaiga aylansa, bunday nazorat o‘zining amaliy vazifasini bajarmay qo‘yadi.
Yugurishdan zavq olish
Havaskor yugurishda mashg‘ulot jarayonidan zavqlanish muhim o‘rin tutadi.
Agar odam musobaqaga tayyorlanmayotgan bo‘lsa, har safar sur’atini oshirishi yoki uzoqroq masofani bosib o‘tishi shart emas.
O‘ziga yoqadigan yo‘nalishni tanlash, qulay vaqtda tashqariga chiqish va 30-40 daqiqa davomida qulay sur’atda yugurish mumkin.
Bunday mashg‘ulot ham foydali.
Bundan tashqari, jarayondan zavq olish muntazamlikni saqlashga yordam beradi.
Nima uchun yugurish kundalik hayotning bir qismiga aylanishi mumkin?
Dastlab odam mashg‘ulot uchun alohida vaqt topishga majbur bo‘ladi.
Bir necha oy o‘tgach, vaziyat o‘zgarishi mumkin.
Odat shakllanadi. Odam qachon yugurish qulayligini, qaysi yo‘nalishni tanlashni va qancha vaqt mashq qilishni bilib oladi.
Shunda yugurish alohida va murakkab vazifa sifatida qabul qilinmaydi.
U haftalik hayotning odatiy qismiga aylanadi.
Ozish uchun yugurish kerakmi?
Yugurish energiya sarfini oshiradi va vazn kamaytirish dasturining bir qismi sifatida qo‘llanishi mumkin.
Biroq yugurish chastotasining o‘zi ozishni kafolatlamaydi.
Agar odam energiya sarfini oshirib, keyin qo‘shimcha ovqatlanish yoki boshqa jismoniy faollikni kamaytirish orqali bu sarfni qoplasa, yakuniy energiya tanqisligi kichik bo‘lishi mumkin.
Shuning uchun yugurish va vazn kamaytirishni ovqatlanish hamda umumiy jismoniy faollik bilan birga ko‘rib chiqish kerak.
Har bir yugurishni ovqatni «qoplash» vositasiga aylantirmaslik lozim.
Yugurmasdan ham ozish mumkinmi?
Ha.
Yugurish tana vaznini kamaytirishning majburiy sharti emas.
Yurish, velosiped haydash, suzish, kuch mashqlari va boshqa jismoniy faollik turlaridan foydalanish mumkin.
Shuning uchun odamga yugurish yoqmasa, faqat ozish maqsadida o‘zini yugurishga majburlashi shart emas.
Agar yugurish zavq bersa, u muntazam jismoniy faollikni saqlash uchun qulay vositaga aylanadi.
O‘zingiz uchun mos mashg‘ulot chastotasini qanday tanlash mumkin?
Odam muntazam bajara oladigan eng kichik hajmdan boshlash mumkin.
Masalan:
Haftasiga 1 ta mashg‘ulot.
Agar tiklanish yaxshi kechsa va yugurishga bo‘lgan istak saqlansa, haftasiga ikkita mashg‘ulotga o‘tish mumkin.
Keyin zaruratga qarab uchinchi mashg‘ulot qo‘shiladi.
Shundan so‘ng yugurish davomiyligi va intensivligini o‘zgartirish mumkin.
Bunday ketma-ketlik organizmning individual reaksiyasini kuzatish imkonini beradi.
Oddiy haftalik reja namunasi
Yangi boshlovchi uchun mumkin bo‘lgan variantlardan biri:
Dushanba: dam olish.
Seshanba: yengil yugurish.
Chorshanba: dam olish yoki sayr.
Payshanba: yengil yugurish.
Juma: dam olish.
Shanba yoki yakshanba: sayr yoki qisqa, sokin yugurish.
Bu faqat reja tuzilmasining namunasi. Aniq jadval hozirgi jismoniy holat va boshqa yuklamalarga bog‘liq.
Qachon tez-tez yugurishni boshlash mumkin?
Agar hozirgi tartib sezilarli charchoq keltirib chiqarmasa va mashg‘ulotlar kundalik hayotga yaxshi moslashgan bo‘lsa, ularning sonini oshirish mumkin.
Agar har bir yugurishdan keyin tiklanish uchun bir necha kun kerak bo‘lsa, yana bitta mashg‘ulot qo‘shishga hali erta.
Agar haftasiga ikki marta yugurish oson kechsa, uyqu va umumiy holat yaxshi bo‘lsa, harakat qilish istagi saqlansa, mashg‘ulotlar chastotasini oshirishni ko‘rib chiqish mumkin.
Har kuni yugurishni istasangiz-chi?
Agar odam har kuni yugurishni yoqtirsa, asosiy savol uning qanday hajmdagi yuklamani bajarishida.
Har kuni qisqa va yengil yugurish bilan har kuni intensiv mashq qilish organizmga mutlaqo turlicha yuklama beradi.
Shuning uchun mashg‘ulot kunlari sonining o‘zi yetarli ko‘rsatkich emas.
Tajribali yuguruvchi tez-tez yengil mashg‘ulotlardan foydalanishi mumkin. Yangi boshlovchi uchun esa bunday tartib ortiqcha bo‘lishi mumkin.
Asosiy mezon: organizm tiklanishga ulgurishi kerak.
Qachon yugurishni qoldirgan ma’qul?
Ba’zan mashg‘ulot jarayoni uchun eng yaxshi qaror yugurishga chiqmaslik bo‘ladi.
Masalan, oldingi yuklamadan keyin tiklanish yetarli bo‘lmasa, odam kasal bo‘lsa, kuchli og‘riq sezsa yoki ob-havo xavf tug‘dirsa.
Bir kunlik tanaffus hech narsani buzmaydi.
Rejani har qanday holatda bajarishga urinish ba’zan mashg‘ulotni boshqa vaqtga ko‘chirishdan ko‘ra ko‘proq muammo keltirib chiqaradi.
Yugurish albatta musobaqaga aylanishi shart emas
Muntazam yuguradigan har bir odam marafonda qatnashishni istamaydi.
Hamma ham 5 yoki 10 km natijasini o‘lchashni xohlamaydi.
Hamma ham mashg‘ulot rejasiga amal qilishni istamaydi.
Yugurishni shunchaki yoqtirgani uchun ham yugurish mumkin.
Haftasiga bir marta o‘rmon yo‘lagiga chiqib, qirq daqiqa vaqt o‘tkazish mumkin.
Ba’zan do‘stlar bilan yugurish ham yoqimli.
Yo‘nalish va intensivlikni o‘zgartirib turish mumkin.
Havaskor sport doimiy ravishda o‘z-o‘zi bilan musobaqalashishga aylanishi shart emas.
Aslida nima muhim?
Kilometrlar soni, qimmat sport anjomlari va kundalik mashg‘ulotlar haqidagi bahslarni chetga sursak, bir nechta asosiy tamoyil qoladi.
Muntazamlik. Vaqti-vaqti bilan ortiqcha yuklama olishdan ko‘ra, barqaror mashq qilish yaxshiroq.
Bosqichma-bosqichlik. Chastota, davomiylik va intensivlik organizm moslashgan sari oshirilishi kerak.
Tiklanish. Dam olish mashg‘ulot jarayonining bir qismidir.
Qulay intensivlik. Har bir yugurish og‘ir bo‘lishi shart emas.
Xavfsizlik. Ob-havo, qoplama, ko‘rish imkoniyati va yo‘nalish holati muhim.
Mos poyabzal. U yugurish yuklamasiga mos kelishi, qulaylik va yer bilan yetarli ilashishni ta’minlashi kerak.
O‘z holatini his qilish. Yurak urish tezligi, sur’at va masofa foydali ko‘rsatkichlar, ammo ularni umumiy ahvol bilan birga baholash kerak.
Xulosa
Haftasiga bir, ikki, uch marta yoki undan ko‘proq yugurish mumkin. Hamma uchun bir xil to‘g‘ri raqam mavjud emas.
Yangi boshlovchi kichik hajmdan boshlashi va organizmning yuklamaga qanday javob berishini kuzatishi ma’qul. Agar tiklanish yaxshi kechsa, mashg‘ulotlar chastotasini asta-sekin oshirish mumkin.
Har kuni yugurish sog‘lom bo‘lish yoki yaxshi jismoniy formaga erishish uchun majburiy shart emas. Havaskor uchun oylar va yillar davomida saqlab qolish mumkin bo‘lgan tartib ancha muhim.
Yugurish natijaga erishish uchun bajariladigan mashg‘ulot, jismoniy holatni saqlash vositasi yoki toza havoda yoqimli vaqt o‘tkazish usuli bo‘lishi mumkin.
Agar odam yomg‘irdan keyin o‘rmonda yugurishni, do‘stlari bilan yo‘nalishda uchrashishni yoki ikkinchi zonada sokin harakatlanishni yoqtirsa, yugurishning o‘ziyoq ma’noga ega.
Eng muhimi, yuklama tayyorgarlik darajasiga mos bo‘lishi va mashg‘ulotlar orasida tiklanish uchun yetarli vaqt qolishidir.